Headache

อาการปวดศีรษะแบ่งหลักๆมี 2 กลุ่ม
 * Headache อาการปวดศีรษะ **
 * 1) Primary headache ประมาณร้อยละ 95 เป็นอาการปวดที่ไม่พบโรคอะไรผิดปกติ ลักษณะนี้เรียกว่า อาการปวดศีรษะปฐมภูมิ เกิดขึ้นมาโดยไม่มีความผิดปกติจากสาเหตุทางสมอง ซึ่งมีหลายลักษณะแตกต่างกันไป เช่น **tension headache**, migrain เป็นต้น
 * 2) Secondary headache เป็นอาการปวดศีรษะที่เกิดจากความผิดปกติ ของโรคใดโรคหนึ่งแล้วทำให้มีอาการปวดศีรษะ เช่น brain tumor, glaucoma, meningitis เป็นต้น

** ทฤษฎีปวดศีรษะแนวใหม่ ** นักวิจัยกำลังให้ความสนใจไปที่วิถีของเส้นประสาทไทรเจมินัลและสารเคมีในสมองชื่อซีโรโตนิน ที่คิดว่าเป็นสาเหตุของอาการปวดศีรษะ การปวดศีรษะอาจเป็นผลมาจากการเสียสมดุลของสารเคมีในสมอง กล่าวคือเมื่อปวดศีรษะ ระดับซีโรโตนินในสมองจะลดต่ำลง ทำให้เกิดการกระตุ้นผ่านเส้นประสาทไทรเจมินัลไปยังหลอดเลือดที่เยื่อหุ้มสมองด้านนอก ส่งผลให้หลอดเลือดขยายตัวจนบวมและอักเสบ เมื่อสมองรับสัญญาณ “เจ็บปวด” ผลก็คืออาการ “ปวดศีรษะ” นั่นเอง

** Tension headache ** (โรคปวดศีรษะจากความเครียด โรคปวดศีรษะแบบตึงเครียด) (Tension-type headache (TTH), Tension headache, Muscle contraction headache, Psychogenic headache) เป็นการปวดศีรษะชนิดที่พบบ่อยที่สุด คือ ประมาณร้อยละ 80-90 ของผู้ที่ปวดศีรษะจะมีสาเหตุจากโรคนี้ พบได้ในคนทุกวัย เริ่มเป็นครั้งแรกตั้งแต่วัยรุ่น หรือวัยหนุ่มสาว (มีโอกาสน้อยมากที่จะมีอาการครั้งแรกหลังอายุ 50 ปีไปแล้ว) และพบมีอาการกำเริบบ่อยในช่วงอายุ 20-50 ปี อาการเริ่มปรากฏในวัยรุ่นมากกว่า ในช่วงวัย 40 ไปแล้ว พบว่าผู้หญิงเป็นโรคนี้มากกว่าผู้ชายประมาณ 1.5-3 เท่า ** สาเหตุ ** อาการปวดศีรษะของผู้ป่วยโรคนี้เป็นผลมาจากมีการเกร็งตัว ตึงตัวของกล้ามเนื้อบริเวณศีรษะและใบหน้า ซึ่งยังไม่ทราบสาเหตุและกลไกของการเกิดโรคอย่างแน่ชัด สันนิษฐานว่าเกิดจากมีสิ่งเร้ากระตุ้นที่กล้ามเนื้อและพังผืดบริเวณรอบกะโหลกศีรษะ ส่งผลให้เกิดความผิดปกติของการทำงานของระบบประสาทขึ้นตรงประสาท ส่วนกลาง (อาจเป็นบางส่วนของไขสันหลัง หรือเส้นประสาทสมองคู่ที่ 5 ที่เลี้ยงบริเวณศีรษะและใบหน้า) แล้วส่งผลกลับมาที่กล้ามเนื้อรอบกะโหลกศีรษะ ทำให้เกิดการเกร็งตัว ตึงตัวของกล้ามเนื้อดังกล่าว รวมทั้งอาจมีการเปลี่ยนแปลงของสารเคมี (เช่น เอนดอร์ฟิน ซีโรโทนิน) ในเนื้อเยื่อดังกล่าว ทำให้เกิดอาการปวดศีรษะ ** การวินิจฉัย ** โดยอาศัยจากประวัติอาการปวดศีรษะ และการตรวจร่างกาย ประวัติเกี่ยวกับความเครียด วิตกกังวล ซึมเศร้า นอนไม่หลับ การคร่ำเคร่งกับงาน นอกจากมีอาการไม่ชัดเจนและสงสัยเป็นโรคเกี่ยว กับสมอง จึงจะส่งตรวจพิเศษเพิ่มเติม เช่น การถ่ายภาพ สมองด้วยคลื่นแม่เหล็ก ไฟฟ้าหรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ทั้งนี้ควรต้องวินิจฉัยแยกอาการปวดจากสาเหตุที่ร้ายแรงต่างๆและปวดศีรษะจากสาเหตุอื่นๆ เช่น ไมเกรน, เนื้องอกในสมอง, cluster headache, depression, trigeminalneuralgia, meningitis, glaucoma..........เป็นต้น __ ลักษณะการปวด __ ชนิด ตื้อๆหนักๆ กดหรือบีบหรือรัดแน่น อาการปวดมักเริ่มบริเวณท้ายทอย ร้าวมาที่ขมับทั้งสองข้าง หน้าผาก แล้วปวดทั้งศีรษะ ต่อเนื่องกันนานครั้งละ 30 นาทีถึง 1 สัปดาห์ ส่วนใหญ่มักจะปวดนานเกิน 24 ชั่วโมง อาการปวดมักจะเป็นแบบคงที่ __ ความรุนแรง __ ไม่รุนแรงมาก ส่วนมากจะเป็นการปวดตื้อๆ หนักๆ พอรำคาญหรือรู้สึกไม่สุขสบาย ยกเว้นบางรายอาจปวดจนเป็นอุปสรรคต่อการทำงานได้ __ช่วงเวลาที่เป็น__ อาการปวดศีรษะอาจเริ่มเป็นตั้งแต่หลังตื่นนอนหรือในช่วงเช้าๆ บางคนอาจเริ่มปวดตอน บ่ายๆ เย็นๆ หรือหลังจากได้คร่ำเคร่งกับงานมาก หรือขณะหิวข้าว หรือมีเรื่องคิดมาก วิตกกังวล มีอารมณ์ซึมเศร้าหรือนอนไม่หลับ __ อาการอื่น __ ผู้ป่วยจะไม่มีไข้ ไม่มีน้ำมูก ไม่มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือตาพร่าตาลาย และไม่ปวดมากขึ้นเมื่อถูกแสง เสียง กลิ่น หรือมีการเคลื่อนไหว ของร่างกาย การปวดศีรษะชนิดนี้อาจพบร่วมกับการปวดศีรษะไมเกรนได้ หรืออาจมีอาการกดเจ็บที่หนังศีรษะร่วมด้วย กรณีที่มีอาการเรื้อรังจะมีอาการปวดบ่อยกว่า 15 วันต่อเดือน เป็นเวลา 6 เดือนหรือนานกว่า ** ปัจจัยกระตุ้น ** ส่วนใหญ่มักพบว่ามีสาเหตุกระตุ้น ได้แก่ ความ เครียด หิวข้าวหรือกินข้าวผิดเวลา อดนอน ตาล้าตาเพลีย (จากใช้สายตามากเกิน) นอกจากนี้ ยังพบได้บ่อยในผู้ป่วยที่มีโรควิตกกังวล ซึมเศร้า ความผิดปกติทางอารมณ์ หรือการปรับตัว บางครั้งอาจพบร่วมกับโรคปวดศีรษะไมเกรน ** การรักษา ** - กรณีไม่เรื้อรังให้กินยาแก้ปวดธรรมดา ยาคลายกลามเนื้อ - กรณีที่เป็นเรื้อรังควรนึกถึงโรคซึมเศร้า ซึ่งจะมีอาการอื่นๆ ร่วมด้วย การรักษาไม่ควรให้ยาแก้ปวดธรรมดาเนื่องจากจะไม่ได้ผล และอาจมีอาการถอนยาเมื่อหยุดยาทำ ให้ปวดศีรษะมากขึ้น ควรให้ยา amitriptyline เริ่มขนาด 10-25 มก.เพิ่มได้ถึง 50 มก.ก่อนนอน ควรให้ยาติดต่อกันนาน 3-6 เดือน หากหยุดยาแล้วมีอาการอาจให้นานเป็นปี - ในรายที่มีอาการกำเริบมากกว่าสัปดาห์ละ 2 ครั้ง และแต่ละครั้งปวดนานมากกว่า 3-4 ชั่วโมง หรือปวดรุนแรง หรือต้องใช้ยาแก้ปวดบ่อยมาก อาจให้ ผู้ป่วยกินยาป้องกัน เช่น amitryptyline, fluoxetin ทุกวันติดต่อกันนาน 1-3 เดือน - การรักษาด้วยวิธีอื่นหรือการปฏิบัติตัว โดยการพักผ่อนให้สบาย การฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อ การนวดประคบการออกกำลังกายสมํ่าเสมอ และการสวดมนต์ทำสมาธิ เป็นต้น - สิ่งสำคัญ ต้องอธิบายผู้ป่วยว่า โรคนี้ไม่มีภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงแต่อย่างใด นอกจากทำให้วิตกกังวล และอาจสิ้นเปลืองเงินทองและเวลาในการแสวงหาบริการ ซึ่งผู้ป่วยมักคิดกังวลว่าเป็นโรคร้ายแรง จึงย้ายโรงพยาบาลที่รักษาไปเรื่อยๆ ** การป้องกัน ** การป้องกันไม่ให้กำเริบ โดยการนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ อย่าปล่อยให้หิว อย่าคร่ำเคร่งกับงานมากเกินไป หลีกเลี่ยงการใช้สายตาจนเมื่อยล้า ออกกำลังเป็นประจำ หาทางผ่อนคลายความเครียดด้วยวิธีต่างๆ ถ้าจำเป็นควรกินยาป้องกัน Ref. [] [|www.ramamental.com]
 * ในที่นี้จะกล่าวถึงเรื่องปวดศีรษะที่พบบ่อยที่สุด **
 * อาการและอาการแสดง **