Salmonellosis

Salmonella Bacteria: gram negative Family: enterobactericae Genus: salmonella Serotype: มีมากกว่า 2460 serotype แบ่งเป็น 6 serogroups A,B,C1,C2,D,E ตามการตรวจ agglutination ในห้องlab แต่ละกลุ่มก็มีอีกหลาย serotype __การติดต่อ __: จากการรับประทานอาหารที่มีเชื้อปนเปื้อน อาหารจะดูปกติทั้งกลิ่นและสี __อาหารที่พบ __: เนื้อสัตว์ต่างๆ เป็ด ไก่ นม ไข่ ทำให้สุกเชื้อจะตาย นอกจากนี้ก็มี ไอศกรีม ผักสด น้ำผลไม้ เนื่องจากปุ๋ยที่ใช้มเชื้อปนจากขยะและมูลสัตว์ __ที่อยู่ของเชื้อ __: ในลำไส้คนและสัตว์และนก(เฉพาะ S.typhi และ S.paratyphi อยู่ในคนเท่านั้น) __ปัจจัยเสี่ยงการเกิดโรค ____salmonellosis __: อายุน้อย-มาก โรคประจำตัว ภูมิต้านทานมีปัญหา นิ่วถุงน้ำดี กินยาลดกรด เป็นต้น และเกี่ยวกับบางคนด้วยเช่น HLA-DRB1*0301/6/8 เสี่ยงสูงกว่าคนอื่น HLA-DRB1*12 จะช่วยป้องกัน __กลไกการติดเชื้อ __: <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">กิน—ลำไส้เล็ก—Payer’s patch—Macrophage(intracellular)—lymphatic vessle—LN,Liver,Bone marrow(ฟักตัว)—secondary bacteremia(ไข้สูงจาก macrophage ปล่อย cytokines)—เชื้อกระจายอวัยะต่างๆ <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">แต่การติดเชื้อหรือไม่ ขึ้นกับภูมิต้านทานและชนิดเชื้อ **<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif';">อาการและอาการแสดง ** <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">เมื่อติดเชื้ออาจแสดงอาการหรือไม่ก็ได้ ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย จำนวนเชื้อ ลักษณะของhost รวมถึงชนิด serotype ของเชื้อด้วย เช่น <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">S.ser typhi-murium ทำให้เกิด ทางเดินอาหารอักเสบเฉียบพลัน หรือ ไม่มีอาการ <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">S.ser choleraesuis มักเข้า กระแสโลหิต <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">S.ser typhi,S.ser paratyphi A,B or C ทำให้เกิด ไข้ไทฟอยด์หรือ พาราไทฟอยด์
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif';">Salmonella Infection **
 * <span style="color: #984806; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Terminology **
 * <span style="color: #548dd4; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Salmonellosis ****<span style="font-family: 'tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">โรคที่เกิดจากการติดเชื้อ Salmonella **
 * <span style="color: #548dd4; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Typhoid fever ****<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> = ไข้รากสาด เกิดจากเชื้อ //Salmonella Typhi// **
 * <span style="color: #548dd4; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Paratyphoid fever ****<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> = ไข้รากสาดน้อย เกิดจากเชื้อ //Salmonella Typhi// A,B หรือ C **
 * <span style="color: #548dd4; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Enteric fever ****<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> = Typhoid fever หรือ paratyphoid fever **
 * <span style="color: #548dd4; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Nontyphoidal salmonellosis ****<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> = เกิดจากเชื้อ salmonella อื่นที่ไม่ใช่ Typhoid หรือ paratyphoid **
 * <span style="color: #943634; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Typhus ****<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> = ไข้รากสาดใหญ่ เกิดจากเชื้ออื่นไม่ใช่ salmonella **

**<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif';">ลักษณะทางคลินิก แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ** <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">ตามอาการทางคลินิก <span style="background-color: #054c06; color: #eaf1dd; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">1. Enteric fever [Typhoid or Paratyphoid fever] __<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">สัปดาห์แรก __<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">อาการไข้สูงค่อยๆสูง ค่อยๆขึ้นและสูงลอยใน __สัปดาห์ที่ 2__ ชีพจรไม่เร็ว ปวดท้อง อาจมีท้องผูกหรือท้องเสียได้ อาการหนักและมีภาวะแทรกซ้อนใน __สัปดาห์ที่ 3__ เช่น ลำไส้ทะลุ มีเลือดออก อาการทางจิตประสาท เป็นต้น __สัปดาห์ที่ 4__ อาการดีขึ้นไข้ลง อาจหลงเหลือภาวะแทรกซ้อนได้ <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">ดูต่อ www.mdnote.wikispaces.com/enteric+fever <span style="background-color: #054c06; color: #eaf1dd; font-family: 'tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">2. Non-typhoidal salmonellosis <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">กลุ่มนี้แบ่งลักษณะทางคลินิกได้ 4 แบบ <span style="background-color: #054c06; color: #eaf1dd; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">2.1 Acute gastroenteritis <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">พบบ่อยสุด มักเกิดจากเชื้อ nontyphoidal salmonella **อาการ** หลังกิน 6-72 ชั่วโมง ปวดท้อง(อาจรุนแรงคิดว่าเป็นไส้ติ่งอักเสบ) ท้องเสีย อาเจียน ไข้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยตามตัว ผู้ใหญ่เด็กโต การถ่ายเหลวมักไม่มาก ในเด็กเล็กทารกอาการจะอยู่นานมีถ่ายเป็นมูกเขียวหรือมูกเลือดได้ **stool exam** พบ WBC(PMN) มักไม่พบ RBC **อาการหายได้เอง**ใน 3-7 วัน แม้ไม่ได้ยาปฏิชีวนะ หากมีไข้จะหายใน 2-3 วัน ถ้าท้องเสียเกิน 10 วัน ให้คิดถึงสาเหตุอื่น หลังจากหายท้องเสีย สามารถตรวจพบเชื้อ salmonella นาน 4-6 สัปดาห์ **ในทารกอาจนานถึง 6 เดือน การให้ antibiotic อาจทำให้ตรวจพบเชื้อนานกว่าเดิมเพราะยาไปทำลายเชื้อประจำถิ่น <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">**ในผู้ใหญ่หายแล้วอาจมีอาการปวดข้อตามมาได้(reactive arthritis) <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">** การให้ยาปฏิชีวนะทำให้พบเชื้อ salmonella อยู่ในอุจจาระนานขึ้น <span style="background-color: #054c06; color: #eaf1dd; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">2.2 Bacteremia and vascular <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">เชื้อบาง serotype ดังต่อไปนี้เมื่อติดเชื้อแล้วมักเข้ากระแสโลหิต (bacteremia) //<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">S.ser typhi //<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">, //S.ser choleraesuis//, //S.ser paratyphi//, //S.ser typhimurium//, //<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">S.ser dubin //<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">, //S.ser enteritidis//, //S.ser Heidelberg//, //S.ser Newport// <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">ผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไป เสี่ยงต่อการติดเชื้อที่หลอดเลือดเชื้อเกาะที่ atherosclerotic plaques หรือ aneurysm ก่อให้เกิดการติดเชื้อตามมา ทำให้อัตราการเสียชีวิตสูงขึ้น <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">*ในเด็กอาจมีท้องเสี่ย ไม่มีไข้ แต่ตรวจพบ bacteremia ได้ <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">*ในผู้ใหญ่ bacteremia แล้วมักจะติดเชื้อที่อวัยวะอื่นๆร่วมด้วย ต่างจากเด็กมักไม่ติดที่อื่น <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">*อาการท้องเสีย ไม่จำเป็นต้องมีก่อนเป็นไข้ บางครั้ง stool culture ก็ไม่พบเชื้อได้ <span style="background-color: #054c06; color: #eaf1dd; font-family: 'tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">2.3.metastatic focal infection <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การเกิด bacteremia แล้วเชื้ออาจไปติดที่ตำแหน่งอื่น นอกทางเดินอาหารได้ พบ 5-10% ของ non-typhoidal salmonella <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">เช่น meningitis, pneumonia, osteomyelitis, septic arthritis, pericarditis, peritonitis, cutaneous abscess เป็นต้น <span style="background-color: #054c06; color: #eaf1dd; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">2.4 Asymptomatic chronic carrier state <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">คนเป็นพาหะ ต้องตรวจพบเชื้อ salmonella ในอุจจาระหรือปัสสาวะนานมากกว่า 1 ปี ขึ้นไป <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การติดเชื้อ S.typhi และไม่ได้รักษา เมื่อหายจากอาการพบร้อยละ 10 ตรวจพบเชื้อในอุจจาระได้นานถึง 3 เดือน มี 1-4% เป็นพาหะเรื้อรัง <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การติดเชื้อ S.nontyphi และไม่ได้รักษา ตรวจพบเชื้อในอุจจาระได้ไม่นานประมาณ 5 สัปดาห์ มี 1% ที่เป็นพาหะเรื้อรัง <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">เด็กอายุน้อยกว่า 5 ปี คนสูงอายุ เพศหญิง โรคท่อน้ำดี หรือติดเชื้อ Schistosoma haematobium จะมีโอกาสเป็นพาหะได้สูงกว่า **<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif';">การรักษา ** <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">รักษาตามอาการเป็นหลัก <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">1. การท้องเสียทั่วไป จาก sallmonellosis หายได้เอง 5-7 วัน การให้ยาปฏิชีวนะทั่วๆไป ไม่แนะนำ เนื่องจากเชื้อเริ่มดื้อยา ระยะเวลาหายไม่เปลี่ยนแปลง และยังทำให้เชื้อออกทางอุจจาระนานขึ้น บางทีอาจทำให้กลับเป็นซ้ำสูงกว่าเนื่องจากไปทำลายเชื้อประจำถิ่น <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">(กรณีติดเชื้อ E.coli O157:H7 (EHEC) antibiotic จะเพิ่มความเสี่ยงต่อ Hemolytic uremic syndrome) <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">2. ไข้ไทฟอยด์ต้องให้ยาปฏิชีวนะเพื่อรักษา ให้อาการหายเร็วขึ้น ป้องกันภาวะแทรกซ้อน ลดการปล่อยเชื้อ <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">ขึ้นอยู่กับข้อมูลการดื้อยา ให้ยา 10-14 วัน <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">1.Ciprofloxacin ดี relapse น้อย, ofloxacin, pefloxacin ยากลุ่มนี้ให้ผลดีสุดในการรักษาไข้ไทฟอยด์ <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Rx: ciprofloxacin 7.5mg/kg bid *5-7 วัน ถ้าเชื้อดื้อปานกลางให้ 10 mg/kg *10-14 day <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">ถ้ารักษาแล้วไข้ลงช้ากว่า 4 วัน มีโอกาสเป็นซ้ำสูง 25% เป็นพาหะ 20% <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">2.ถ้าดื้อ กลุ่มแรกใช้ Azithromycin หรือ 3rd gen.cef.:cefixime(10-15mg/kg oral bid 14 day), <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">ceftriaxone(1-2gm od10-14day), cefotaxime, cefoperazone… <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">3.อดีตใช้กลุ่มนี้ได้ผล Ampicillin, amoxicillin. Chloraphenical, bactrim ดื้อและ relapse บ่อย 10% แต่ก็ยังมีที่ใช้แต่ต้องให้ยานาน 14-21 วัน
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Typhoid fever **<span style="font-family: 'tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">อาการผู้ป่วยต่างกันตามแต่ละสัปดาห์ที่เริ่มเป็น มากด้วย prologn fever
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">Paratyphoid **<span style="font-family: 'tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">อาการจะเหมือนกับ typhoid แต่ระยะฟักตัวสั้นกว่าและอาการรุนแรงน้อยกว่า
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การรักษา **<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> ต้องให้ยาปฏิชีวนะรักษา เพื่อลดอาการแทรกซ้อน ลดระยะเวลาของโรค ลดการแพร่เชื้อ
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">อาการ **<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> มีไข้สูง หนาวสั่น ปวดเมื่อย เบื่ออาหาร น้ำหนักลด อาการอาจเป็น__หลายวันหรือหลายสัปดาห์__
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การรักษา **<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> ต้องอาศัยการเพาะเชื้อและปรับยาตามเชื้อที่เพาะได้
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การรักษา **<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;"> ต้องอาศัยการเพาะเชื้อและปรับยาตามเชื้อที่เพาะได้
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การให้ยาปฏิชีวนะ **
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การเลือกใช้ยา **
 * <span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">ยาที่ใช้บ่อย **

<span style="font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 13px;">การให้ยา ในรายที่รุนแรงควรให้ยาฉีดอย่างน้อย 5 วัน หรือ จนกว่าไข้จะลงอย่างน้อย 5 วัน จึงเปลี่ยนเป็นยากินจนครบ 10-14 วัน